دربرگرفته بود بهره‌مند شد . آن حضرت عليه السّلام ، دوران حكمرانى سفاح و منصور عباسى را - كه در 25 شوال 148 ق پدر بزرگوار آن جناب به شهادت رسانده بود - درك نمود و در حالى كه خطر مرگ وجود مباركش را تهديد مىكرد و جامعه دستخوش بحران بود ، به جاى پدر عهده‌دار منصب امامت شد . حضرت صادق عليه السّلام براى حفاظت از جان فرزندش موسى ، تدابيرى انديشيد تا در بدترين شرايط سياسى ، جنبش رسالت الهى تداوم يابد . بدين ترتيب اين درخت تناور و پر شاخ و برگ و سر به آسمان كشيده به ثمر نشست و در سه دهه از عمر مالامال از هدايت ، از آزادى نسبى روزگار مهدى عباسى و حدود يك دهه در روزگار هارون برخوردار شد . پايه‌هاى حكومت عباسى در سه دههء نخستى كه امام كاظم عليه السّلام با آنان هم عصر بود ، هنوز به‌طور كامل قدرت نگرفته بود ، اما امام در دههء چهارم زندگى خود با فشارها و تنگناهايى روبه‌رو شد كه هيچ يك از امامان عليه السّلام در روزگار امويان و در عهد خلفاى پيشين عباسى با آن روبه‌رو نبودند . زندان‌هاى طولانى ، طرح‌هاى پياپى براى از ميان برداشتن امام و سرانجام كشته شدن به دست كارگزاران حكومتى كه به نام خدا و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمانروايى مىكرد ، تنگناهايى بود كه حضرت كاظم عليه السّلام با آن روبه‌رو شد . نقل شده است : « آن‌گاه كه هارون الرشيد ، امام كاظم عليه السّلام را دستگير كرد ، خطاب به پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و درحالىكه عذرخواهى مىكرد گفت : از آن‌رو نوادهء تو را بازداشت مىكنم كه وجودش در ميان امت ، باعث تفرقه و پراكندگى است . . . » بدين ترتيب مىبينيم كه شمشير بر گردن مسلمانان و حتى امامان و پيشوايان حقيقى ايشان سايه افكنده بود . انا لله و انا اليه راجعون . امام كاظم عليه السّلام در اهميت دادن به رسالت الهى و مصون داشتن آن از تباهى